Historia

Od stwierdzenia, że "beznadziejne to wszystko" (5.01.1960 r., wtorek) do ostatniego zdania 'Dzienników': "Mdły - czy może być bardziej pejoratywne słowo? Otóż w naszym życiu tak z pozoru bujnym jest za dużo pierwiastka mdłego. Podobnie zresztą jak w dzienniku [?]" (8.05.1965 r., sobota - jedenaście dni przed śmiercią). Jaki początek, taki i koniec. Upublicznione życie codzienne pięciokrotnej kandydatki na Nobla, według dzisiejszej nomenklatury "celebrytki" - pupilki II Rzeczpospolitej i PRL-u (Maria Danilewiczowa: gdyby Czesław Miłosz chciał kontynuować "Zniewolony umysł", kolejny rozdział mógłby poświęcić Dąbrowskiej), skrupulatnie zapisywane "dla potomnych" przeżyte własne "dni i noce" i... No właśnie: i co? I "beznadzieja"?! I "mdłości"?! Jeszcze jedna świecka wersja Eklezjastesa (Koheleta). Kto następny? Cały legion: skoro obowiązkiem "człowieka kulturalnego i wykształconego" jest zamknięcie serca na część drugą Księgi, na Dobrą Nowinę, to cóż pozostaje? "Beznadzieja", "mdłość" - "marność nad marnościami i wszystko marność"... . 

Trzynaście lat wolnej Polski, czternaście lat okupacji niemieckiej i okupacji sowieckiej. Trzynaście lat budowania wolnego państwa i czternaście lat planowego i systematycznego mordowania państwa i narodu, bezwzględnego niszczenia wszystkiego, co próbowano stworzyć w latach wolności. Listy z czasów nadziei i z czasów zagłady. Oto naród, który po prawie półtorawiecznej niewoli na chwilę zaznał wolnego życia, by na nowo stać się ofiarą zbrodni - tym razem ludobójstwa. Dwie "rasy", dwa narody, które albo w rasistowsko pojmowanym prawie natury, albo w rasistowsko pojmowanym zrządzeniu bożym upatrują swe prawo do wymordowania i wyniszczenia polskiego narodu i polskiej kultury. Listy z otchłani.

W tomie korespondencja z lat 1954-1958: wychodzenie ze stalinizmu. Sowietyzacja zamiast stalinizacji. Samoogłupianie zamiast terroru. "Niemcy robią z nas bohaterów, Sowieci robią z nas g..." (Józef Mackiewicz)

Ostatni tom upublicznionej korespondencji. A ostatni list napisała już nie Maria Dąbrowska, ale Anna Kowalska (25 maja 1965), zdając relację z pogrzebu pisarki. Lata 1959 - 1965 to gomułkowski PRL w rozkwicie (co za karkołomne zestawienie: Gomułka i rozkwit!). Życie - duchowe, intelektualne i towarzyskie - przybiera formę przetrwalnikową: wszak socjalizm miał trwać już zawsze. Czas niemal powszechnego "politycznego realizmu elit" - lawirowania, koncesji, kompromisów, czyli flirtowania z "władzą" i "władzy" z "przedstawicielami świata literatury", czas  wzajemnych umizgów, zalotów, kokietowania i dąsów, chocholi taniec "władzy" i "ludzi kultury"... . Minęła epoka, kiedy "literaci" pisali listy popierające sądowe zbrodnie, ale też i minęła epoka "sądowego" mordowania patriotów. "Ludzie pióra" zasłużeni w instalowaniu sowieckiej, stalinowskiej dyktatury tracą rewolucyjny zapał, a i dyktatura traci młodzieńczy entuzjazm. "Mała stabilizacja", czyli skromnie, tu i teraz: "materializm" filozoficzny i urzędowy bez "materii", bo i bez pieniędzy i bez rzeczy do kupienia, oczywiście dla mas, a nie dla "władzy" i "ludzi kultury" i coraz bardziej harmonizujące z owym materializmem światopoglądowym życie duchowe - bez Ducha. Tym razem dla "władzy" i jej "akolitów", bo dla mas - o dziwo! - jeszcze nie, ale przyszłość już i dla nich szykuje adekwatne uciechy: wszak 8 grudnia 1965 roku kończy się Sobór Watykański II, pierwszy sobór, którego nie tworzyli święci, tylko intelektualiści (jak go podsumował Benedykt XVI). A "intelektualiści" z reguły mają sentyment do "socjalizmu" i "realizmu", ale to już historia na zupełnie inne listy... 

Kościół jako cel solidarnie działających zbrodniarzy, faszystów niemieckich, nacjonalistów ukraińskich, komunistów sowieckich i polskich. Wydawca zapewnia, że zasadniczą bazę źródłową stanowią dokumenty o proweniencji kościelnej. Powstawaniu pracy towarzyszyła więc szeroka kwerenda w archiwach archidiecezjalnych i zbiorach zgromadzeń zakonnych. Autorka skorzystała także z zasobów Centralnego Archiwum Polonii w Orchard Lake w USA i Instytutu Pamięci Narodowej. 

Maria Irena Kwiatkowska i Marek Kwiatkowski opowiadają o historii Warszawy XVI-XX wieku i dzielą się swoją miłością do zabytków. A gawędzą w taki sposób, że tytuł "Zabytki mówią" zdaje się nie być przesadą.

Obraz epoki w całej jej złożoności, w sprawach wielkich jak i codziennych, potocznych. 

Kodeksy Majów - ich historia (czasem bardziej zaskakująca niż najlepsze powieści czy filmy sensacyjne) i ich historie (czasem trudniejsze do rozwikłania niż tajemnice odległych światów). A jakie pole do fantazji!

Cywilizacja, która nie znała koła, nie znała też teatru. Znała natomiast "teatralne" składanie ofiar z ludzi. Aż przybyli źli Europejczycy i wszystko popsuli (tak przynajmniej napisali w jednej gazecie)...

Historyk eseista o koledze po piórze i po "profilu zawodowym", a przy okazji o zdarzeniach z przeszłości w kontekście konwulsji PRL-u gomułkowskiego. Światek literacki w przepychankach politycznych.

Brandys i Kozietulski. Klasyka "reportażu historycznego". Plątanina niezliczonych losów: tęsknot, nadziei, uniesień, rozpaczy, zawodów, goryczy, bólu, walk, zwycięstw, porażek, a wszystko wokół jednego marzenia: aby zmartwychwstała Polska. "Dał nam przykład Bonaparte", zatem "Napoleon na Polaków skinął, skoczył Kozietulski, jazdę w czwórki zwinął". Najsłynniejsza polska szarża, bohaterstwo wyjątkowe i... najbardziej absurdalne: polscy żołnierze, w walce o wolność swojego kraju, oddawali życie za Napoleona, czyli za odebranie wolności innemu krajowi, Hiszpanii, która w 1795 roku protestowała przeciw rozbiorom Polski i ich nie uznała! Zaiste, "za wolność waszą i naszą"! Wiara w Napoleona, który jak na Francuza przystało, przez cały czas traktował Polskę i polskie wojsko instrumentalnie, wykorzystywał je w wojnach zrodzonych z chorej ambicji i niemal jawnie manipulował polskim marzeniami o niepodległości, kokietując nieustannie Rosję, której, w zamian za poparcie napoleońskiej polityki i wojen, gotów był nawet oddać Księstwo Warszawskie. Jeden z przyjaciół Antykwariatu powiada nawet, że Francja żadnym sojusznikiem Polski nie jest, że jedną z kardynalnych zasad polityki francuskiej jest nieustanne szukanie sojuszu z Rosją (nawet sowiecką - najazd sowietów na Polskę w 1920 roku i francuskie paraliżowanie, militarne i polityczne, walczącej Polski), i że polska polityka zagraniczna ma ułatwione zadanie: wystarczy patrzyć jedynie na to, co robią Francuzi i robić dokładnie odwrotnie. 

Historyczna proza: Królestwo Białorusi, Ostatnia bitwa, Generalia i imponderabilia, Kuraś od nieboszczyków, Z dwóch stron drzwi, Strażnik królewskiego grobu.

O Józefie Sułkowskim, adiutancie Napoleona. Niebywały życiorys, niesamowite losy, niezwykły charakter. Na marginesie: oto siła polskiej kinematografii - taka historia i takie historie, i... żadnego filmu! Jeśli nie o nim, to o kim i o czym?! Aha, znowu o tym... . Zapomnieliśmy, że zanim zaczniemy się chlubić swoją historią i tradycją powinniśmy całemu światu pokazać, ile zrobiliśmy i robimy zła. No tak, w tej sytuacji Sułkowski ma - jak to kiedyś mówiła młodzież - przechlapane. Następny proszę!

Trzy reportaże - opowiadania: Królestwo Białorusi, Strażnik Królewskiego Grobu, Generał Powalał.

"Historia literatury niemieckiej" napisana i wydana w PRL-u, w czasach, kiedy istniały "dwa państwa niemieckie", NRD i NRF (tak nazywano RFN w PRL do roku 1970 - ufff.... PRL, NRF, RFN, NRD... litości!). Ale do rzeczy: oto ćwiczenie z zakresu gimnastyki intelektualnej powszechnie wówczas uprawianej i praktykowanej: jak połączyć marksizm-leninizm z wymogami pracy historycznej i krytyczno-literackiej, uwzględniając zarazem "realia polityczne", czyli, pewnik ideologiczny, że prawdziwymi Niemcami są "enerdowcy" i przy tych wszystkich "warunkach brzegowych" sprawić, by praca miała jednak charakter naukowy w miarę możności, a ideologiczno-polityczny tylko w zakresie koniecznym... Nauka w służbie socjalizmu... A zresztą, cóż dziwnego - "nauki społeczne" zawsze są w służbie. Wtedy był socjalizm ustrojowy, dzisiaj socjalizm grantowy, "genderowy", "europejski". "Damy radę - nie ma strachu w naszym fachu!"

Świat wielkich przestępstw i zbrodni oraz związany z nim świat polityki. Jednym słowem świat współczesny. Historyczna i wciągająca praca o rodowodzie i korzeniach mafii: Sycylii i włoskim Południu. 

Dla zainteresowanych wielkością, pięknem i tajemnicą Średniowiecza oraz prawdą o Świętej Inkwizycji, czyli o jej zasługach i osiągnięciach. Specjalnie natomiast polecamy tę książkę wszystkim, którzy średniowiecze i inkwizycję uznają za wzorce ciemnoty i niegodziwości. Odwagi! Prawda wyzwala. Autor w swobodnej formie, łączącej esej z powieścią, doskonale nadaje się na wprowadzającego na drogę poznawania prawdy o zasługach, nie tylko o błędach przeszłości. "Wieki ciemne" i "epoka oświecona" - doprawdy jak nieroztropnie i opacznie oceniamy przodków, nie mówiąc już o współczesnych. Bo czyż w tej kategorii - ciemnoty, niegodziwości, nienawiści, zbrodni, nietolerancji, chaosu, ignorancji, głupoty - wieki późniejsze, a zwłaszcza wiek XX, nie okazały prawdziwego, piekielnego mistrzostwa? Warto więc wybrać się w podróż do świata, w którym zachwytowi nad tajemnicą towarzyszyło poczucie przynależenia do sensownego porządku. Raj coraz bardziej utracony (choć propaganda postępu trąbi coś innego, ale czego oczekiwać od propagandy).

Książka jest podręcznikiem wyczynowego nurkowania bezoddechowego z zawiązanymi oczami... Nie, oczywiście żartujemy - przecież tytuł mówi wszystko. I jeszcze ta reprodukcja na okładce: przekleństwo na głowę królów rzucone ze stosu. Zagadka goni zagadkę, tajemnica tajemnicę... I skarby, wielkie skarby (część z nich co prawda odkrył Pan Samochodzik, ale - jak sam przyznał - znikomą część).

Rumuńska wersja rozwojowa PZL P-24E. Rumun potrafi(ł).

Książka, która sprawiła, że walka o Westerplatte zaczęła się na nowo. Przynajmniej wśród żyjących historią.