Stanisława Fleszarowa - Muskat, Czterech mężczyzn na brzegu lasu

Oferowana książka to jedna z 4 w naszym Antykwariacie (przy każdej zamieszczamy w zasadzie ten sam opis) i jedna z 700 (!) rzeczy napisanych przez pisarkę, działaczkę PZPR i Towarzystwa Przyjaźni Polsko - Radzieckiej, odznaczoną m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, wydawaną w dziesiątkach tysięcy egzemplarzy, czytaną w zasadzie tylko przez kobiety (ale za to liczne), "Rodziewiczównę PRL-u". Świat pięknych kobiet i podziwiających je mężczyzn, których głównym zadaniem jest spełnianie kaprysów "płci pięknej", "słabej płci" (jak zwano w XX wieku kobiety, które wcześniej zwano niewiastami, białogłowami - wszak słowo "kobieta" pierwotnie miało znaczenie pejoratywne).

Stefan Kisielewski, ukryty przed PRL-owską cenzurą pod pseudonimem Tomasz Staliński, popełnił (bo inaczej chyba nie można tego nazwać) powieść - socrealistyczny produkcyjniak z wątkiem romansowym. Wydał to pisarstwo Instytut Literacki w Paryżu. Dzisiaj powieść ma w zasadzie jedynie walor poznawczy dla poszukujących odpowiedzi na pytanie czym było i jak wyglądało życie w PRL-u i jakie problemy codzienne gnębiły warszawską "inteligencję techniczną" oraz co doskwierało socjalistycznemu przemysłowi ciężkiemu. Walor literacki blednie wobec waloru poznawczego - historycznego. A nawet i to "świadectwo historyczne" jest bardzo specyficznym, bardzo indywidualnym raportem z życia w "socjalistycznej stolicy", w końcu rządów towarzysza Władysława Gomułki (dla przyjaciół - sowieckich agentów - "towarzysza Wiesława"). Sama książka - jako przedmiot - też jest świadectwem historycznym: choć była kopią wydania "paryskiej Kultury" miała akcept - chyba już jeden z ostatnich! - "cenzury" (A-74/271) i była sprzedawana w "normalnej" księgarni (na dowód paragon na 5000 złotych - tyle kosztowała na przełomie lat 1989/1990).

Próba zapełnienia pustki życia nowymi pustymi gestami, zdarzeniami, co nazywa się potocznie "zmianą życia". Niby wszystko się w życiu bohatera zmienia, ale czy rzeczywiście? Juk w "Układzie" Kazana: zmiana jest zmianą pozorną, jeśli ogranicza się tylko do zmiany układu, a nie jest podstawową przemianą życia, jego fundamentów. Czyli: na czym, na kim, opierasz swoje życie? Słoma jest tylko słomą. Tyle tych zmian... Jak u Barei: "zmiany, zmiany, zmiany" - "zmiana partnera", "zmiana pracy". Ale jeśli "zmiana" oznacza zmianę miejsca pracy, przejście do innej firmy i robienie tego samego, tylko z innymi ludźmi, to w istocie jest to tylko zmianą miejsca, niczym więcej. Dalej jest się najemnikiem, popychlem, czasem bardzo dobrze opłacanym, ale jednak popychlem - niewolnikiem. Prawda, dzięki kredytom można mieć złote łańcuchy... 

Rzecz dotyczy rozterek życiowych i romansowych młodego krakowianina. Życie w iluzji: mimo tytułu historia jest całkiem PRL-owska. Książka była swego czasu bestselerem, autor zażywał swego rodzaju wyniesienia towarzyskiego (nie tylko ze względu na żonę), a powieść doczekała się ekranizacji (1967: film "Jowita" w reżyserii Janusza Morgensterna). W czasach mody typu vintage oczywista pozycja na "meblościance" (jak w czasach PRL nazywano obowiązkowy mebel wolnostojący, w którym były też i półki na książki).